door Brigiet van den Berg (stagiaire EGBG)
——————————

Het eindexamen filosofie van 2008 zal gaan over de manieren van het benaderen van de werkelijkheid. Naast de religieuze en rationele benadering voegt Erwin Smit, stagiair filosofiedocent, hier een derde benadering aan toe, namelijk de kunstzinnige benadering. Het is de bedoeling dat de leerlingen in een betoog de manier van kijken waar zij de voorkeur aan geven zullen verdedigen. Onder leiding van twee creatieve personen/kunstenaars zijn twee klassen van Erwin woensdag 30 mei het Praktijklokaal in gegaan om zo aan den lijve te ondervinden wat dit creatieve kijken in de praktijk inhoudt.

Leerlingen op een creatieve manier naar de werkelijk laten kijken. Dat is nogal een vraag aan een student grafisch ontwerp. Toch heb ik meerdere malen gemerkt dat mijn blik gedurende de (studie)jaren is veranderd. Andere dingen vallen op, je legt andere verbanden, maar hoe kun je anderen ditzelfde laten ervaren?

Voordat we naar buiten gingen vroeg Erwin aan de andere kunstenaar en mij of we door de natuur wilden wandelen of liever door de wijk. ‘Door de wijk natuurlijk!’ riepen we tot Erwin’s verbazing in koor. Daar kun je sociale verschillen zien, mensen zijn vele malen inspirerender dan mooie vergezichten. Eenmaal buiten werd al snel duidelijk dat de grootste vraag van de leerlingen was: ‘Wat is kunst nou eigenlijk?’. Zijn de architectonische pilaren tussen het plein en de school kunst? En het ‘kunstwerk’ wat voor de school staat, waarom noemen we dat kunst? Moet kunst mooi zijn? Of knap?

Creatief kijken kan kunst opleveren, om creatief te kunnen kijken naar je omgeving moet je verbanden durven leggen. Je open stellen voor rariteiten en op een scherpzinnige manier observeren. Terwijl de leerlingen vrolijk kletsend verder liepen, kwamen we bij de eerste rij huizen aan. Tijd voor een voorbeeld. Wat mij opviel is dat de rechter rij huizen vooral luxaflex voor de ramen hadden terwijl het rijtje ernaast vooral gordijnen hadden. Een kleine observatie maar voedsel voor een leuke discussie over beïnvloedbaarheid en individualiteit in een rijtjeshuis. Ook aan de voorkant van de huizen waren er dingen opvallend, bijvoorbeeld dat er stukken waren waar buren duidelijk hadden overlegd over de indeling van de tuin, een paadje deelden of een heg hadden laten doorlopen. Wat zou dit betekenen? Is dit bewijs van een goede burenrelatie? De leerlingen begonnen zelf dingen op te merken, versieringen aan de buitenkant van huizen, dat er drie dezelfde auto’s stonden. Kleine dingen, maar dat zijn nou juist de dingen om lekker op los te associëren. Wat voor mensen zouden hier wonen? Waarom heb je eigenlijk beeldjes in je vensterbank staan als je die zelf niet kan zien? Omdat we iets te lang stil stonden voor een raam, kwam de bewoonster ons vragen waar we nou toch zo naar keken. ‘we kijken creatief’ werd er gezegd. En er werd gevraagd of de vrouw zelf kunst aan de muur had. ‘Nee’ zei ze. ‘Alleen wat IKEA-posters.’ en dat mogen we toch geen kunst noemen, of vonden we van wel? Blijkbaar is dat toch de leukste vraag om te stellen. Doel was niet om antwoord te geven op die vraag of om kunst te maken, maar om creatief te durven kijken. Wat zeggen die kleine dingen over wat je ziet? Een paar leerlingen begrepen het verschil, een paar ook niet.

Bij de tweede klas werd DE vraag al gesteld voordat we ‘t plein af waren. Maar nu waren we voorbereid, dit was niet de vraag waar we antwoord op zouden gaan geven, het ging om de manier van kijken, niet om de resultaten. Dit antwoord werd geaccepteerd en beter nog, ook begrepen. Een van de leerlingen viel het op dat het plein voor het Han Fortmann de vorm had van een mens. Een mooi startpunt voor een leuke wandeling. Een wandeling waar veel gesproken werd en veel gevraagd werd. Kun je leren creatief te zijn, of creatief te kijken, of is dat iets waarmee je wordt geboren? Volgens mij is het duidelijk iets dat je kunt leren door het vaker te doen. De valkuil hierbij is natuurlijk dat als je geforceerd creatief probeert te kijken je eigenlijk rationeel kijkt en toeval niet toelaat. Toch is het leuk je in zo’n wandeling open te stellen voor je omgeving en probeert verbanden te leggen. Hoe vaker je dit doet, hoe vrijer je associaties en hoe natuurlijker het gaat., en dus hoe creatiever je kijkt. Tot een behoorlijk groot deel van de klas drong dit door. Ze zagen hier de lol ook van in; het leuk vinden gekke dingen te durven denken en visueel te zien.

Kortom, een geslaagde wandeling. En volgens Erwin zeker voor herhaling vatbaar. Misschien ook met mensen van verschillende praktijkrichtingen afhankelijk van het lesonderwerp. En zoals Aristoteles al wist is lopen met studenten een fijne afwisseling in het lesprogramma.

(of de eindjes aan elkaar geknoopt)
21-06-2007 | door Kris Borgerink (stagiair EGBG)

Op een vrijdagochtend sta ik met Brigiet (van den Berg, stagiaire EGBG, red.) voor de wolwinkel. De deur is nog op slot, maar vanuit de winkel aan de overkant komt een mevrouw zwaaiend naar ons toe. ‘Ik kom er zo aan hoor, ik moet nog even bellen’. Na enkele minuten staan we dan in de winkel. En om meteen maar met de deur in huis te vallen vraag ik de verkoopster hoeveel bolletjes wol we nodig hebben voor 1.840 meter draad. Ohja, en het moet natuurlijk wel rode wol zijn. Ze begint gedreven op haar rekenmachine te tikken en al snel krijgen we een uitkomst: veertien bolletjes rode wol. Er wordt afgerekend en ingepakt. Vervolgens fietsen Brigiet en ik richting station om vanaf daar de trein naar Heerhugowaard te nemen.

Daar aangekomen gaan we allereerst aan de slag met een brievenbusklus die we bij ons vorige bezoek nog niet hadden afgerond. Maar dit is slechts een kleine klus in vergelijking met de hoofdreden waarom we hier zijn. We gaan namelijk met de wol die we hebben gekocht het Han Fortmann en Johannes Bosco met elkaar verbinden.

Op het Han Fortmann knopen we het eerste stukje wol aan het ‘bushokje’ en beginnen te lopen, niet wetend welk avontuur er voor ons in het verschiet ligt. Al na enkele meters krijgen we reactie van voorbijgangers. Fietsers die zich afvragen wat we nou eigenlijk aan het doen zijn. Na enige uitleg is hun blik vaak nog even vragend, maar de verbale reactie in ieder geval positief. Ook komen we een docente van het Han Fortmann tegen. Ze had meteen al het vermoeden dat we van het Praktijklokaal waren, en we kunnen dan ook weinig anders doen dan dit bevestigen.
Enkele reacties later is dan toch het moment gekomen dat we een drukke kruising moeten oversteken. ‘Je moet ‘m laag houden!’, hoor ik Brigiet roepen. Ze houdt de draad aan de ene kant op de grond terwijl ik oversteek. Met grote snelheid nadert daar een auto het zebrapad, dus ik duik op de grond met de draad in m’n hand. Maar gelukkig heeft de automobilist het dreigende gevaar opgemerkt en hij remt af. Want voor je het weet struikel je met auto en al over die draad! Maar iedereen komt er gelukkig heelhuids vanaf.
Vele vreemde blikken en gevaarlijke oversteken verder komen we uiteindelijk aan op de Johannes Bosco. Hier knopen we het laatste eindje touw aan de paal onder de plek waar de vlag heeft gestaan. Uitgeput, maar blij met het resultaat lopen we terug naar het Han Fortmann om onze fietsen te halen.

In totaal zijn de beide scholen ongeveer een kwartier verbonden geweest. Want op de weg de terug merken we dat er met onze draad alweer hele nieuwe kunstwerkjes zijn gemaakt door passanten van de Trinit-as. Hèt bewijs dat het Praktijklokaal als trigger kan fungeren voor interactie en creativiteit!

Het Praktijklokaal inspireert inmiddels vele scholieren, zo blijkt uit dit kiekje in de buurt van JB. Met het tekenen van de straten krijgen de leerlingen een belangrijke les in het denken in perspectief.

Een van de huisdieren van het Praktijklokaal heeft het dermate naar haar zin dat ze gejongd heeft; een goed teken!!

Een oproep voor de Wandelestafette is gecorrigeerd in de personeelskamer van het HF.

Praktisch op het midden van de Trinit-as ligt dit mooie wilde bosje. een ideale plek voor de biologieles?